ผู้เขียน หัวข้อ: มัฎฐกุณฑลี (ต่อ ๒)  (อ่าน 1523 ครั้ง)

0 สมาชิก และ 1 บุคคลทั่วไป กำลังดูหัวข้อนี้

  • กรรมการบริหาร
  • *
  • Thank You
  • -Given: 7
  • -Receive: 45
  • กระทู้: 64
มัฎฐกุณฑลี (ต่อ ๒)
« เมื่อ: มิถุนายน 09, 2014, 12:08:52 PM »
พราหมณ์คร่ำครวญถึงบุตร               
               ฝ่ายพราหมณ์ทำฌาปนกิจสรีระมาณพนั้นแล้ว ได้มีแต่การร้องไห้เป็นเบื้องหน้า, ไปที่ป่าช้า ทุกวันๆ ร้องไห้พลางบ่นพลางว่า “เจ้าลูกคนเดียวของพ่ออยู่ที่ไหน? เจ้าลูกคนเดียวของพ่ออยู่ที่ไหน?”

               เทพบุตรจำแลงกายไปหาพราหมณ์               
               (แม้) เทพบุตรแลดูสมบัติของตนแล้ว คิดว่า “สมบัตินี้เราได้ด้วยกรรมอะไร?” เมื่อพิจารณาไปก็รู้ว่า “ได้ด้วยใจที่เลื่อมใสในพระศาสดา” ดังนี้แล้ว จึงคิดต่อไปว่า “พราหมณ์ผู้นี้ ในกาลเมื่อเราไม่สบาย หาได้ให้หมอประกอบยาไม่ เดี๋ยวนี้สิ ไปป่าช้าร้องไห้อยู่, ควรที่เราจะทำแกให้ถึงประการอันแปลก” ดังนี้แล้ว จึงจำแลงตัวเหมือนมัฏฐกุณฑลีมาณพ มาแล้ว ได้กอดแขนยืนร้องไห้อยู่ ในที่ไม่ไกลป่าช้า.

               เทพบุตรกับพราหมณ์โต้วาทะกัน               
               พราหมณ์เห็นเขาแล้ว จึงคิดว่า “เราร้องไห้เพราะโศกถึงบุตรก่อน, ก็มาณพนั่นร้องไห้ต้องการอะไรเล่า? เราจะถามเขาดู” ดังนี้แล้ว
               เมื่อจะถาม ได้กล่าวคาถานี้ว่า
                                   “ท่านตกแต่งแล้ว เหมือนมัฏฐกุณฑลี มีภาระ
                         คือระเบียบดอกไม้ มีตัวฟุ้งด้วยจันทน์เหลือง,
                         กอดแขนทั้งสองคร่ำครวญอยู่ ในกลางป่าช้า,
                         ท่านเป็นทุกข์อะไรหรือ?”
               มาณพกล่าวว่า
                                   “เรือนรถ ทำด้วยทองคำ ผุดผ่อง เกิดขึ้นแล้ว
                         แก่ข้าพเจ้า, ข้าพเจ้าหาคู่ล้อของมันยังไม่ได้
                         ข้าพเจ้าจักยอมเสียชีวิต เพราะความทุกข์นั้น.”
               ทีนั้น พราหมณ์ได้พูดกะเขาว่า
                                   “พ่อมาณพผู้เจริญ คู่ล้อของมันนั้น จะทำด้วย
                         ทองคำก็ตาม ทำด้วยแก้วก็ตาม ทำด้วยโลหะก็ตาม
                         ทำด้วยเงินก็ตาม ท่านจงบอกแก่ข้าพเจ้าเถิด,
                         ข้าพเจ้าจะรับประกันให้ท่านได้คู่ล้อ (ของมัน).”
               มาณพได้ฟังคำนั้น คิดว่า “พราหมณ์ผู้นี้ ไม่ทำยาให้แก่บุตรแล้ว ครั้นมาเห็นเรารูปร่างคล้ายบุตร ร้องไห้อยู่ ยังพูดว่า ‘เราจะทำล้อรถซึ่งทำด้วยทองคำเป็นต้นให้’, ช่างเถิด เราจักแกล้งแกเล่น” ดังนี้แล้ว จึงกล่าวว่า “ท่านจะทำคู่ล้อให้แก่ข้าพเจ้าโตเท่าไร?” เมื่อพราหมณ์นั้นกล่าวว่า “ท่านจะต้องการโตเท่าไรเล่า?”
               จึงบอกว่า
                                   “ข้าพเจ้าต้องการด้วยพระจันทร์ และพระอาทิตย์
                         ทั้งสองดวง ท่านอันข้าพเจ้าขอแล้ว โปรดให้พระจันทร์
                         และพระอาทิตย์ทั้งสองนั้นแก่ข้าพเจ้าเถิด.”
               มาณพนั้นกล่าวซ้ำแก่เขาว่า
                                   “พระจันทร์และพระอาทิตย์ ส่องแสงเป็นคู่กัน
                         ในวิถีทั้งสอง รถของข้าพเจ้าทำด้วยทองคำ ย่อมงาม
                         สมกับคู่ล้ออันนั้น.”
               ลำดับนั้น พราหมณ์พูดกับเขาว่า
                                   “พ่อมาณพ ท่านผู้ปรารถนาของที่ไม่ควรปรารถนา
                         เป็นคนเขลาแท้ๆ, ข้าพเจ้าเข้าใจว่า ท่านจักตายเสียเปล่า
                         จักไม่ได้พระจันทร์และพระอาทิตย์ทั้งสองเลย.”
               ลำดับนั้น มาณพจึงพูดกะพราหมณ์นั้นว่า “ก็บุคคลผู้ร้องไห้ เพื่อต้องการสิ่งซึ่งปรากฏอยู่ เป็นคนเขลา หรือว่าบุคคลผู้ร้องไห้เพื่อต้องการสิ่งซึ่งไม่ปรากฏอยู่ เป็นคนเขลาเล่า?” ดังนี้แล้ว จึงกล่าวเป็นคาถาว่า
                                   “แม้ความไปและความมา ของพระจันทร์
                         และพระอาทิตย์ก็ปรากฏอยู่ ธาตุคือวรรณะแห่ง
                         พระจันทร์และพระอาทิตย์ ก็ปรากฏอยู่ในวิถีทั้ง
                         สอง (ส่วน) ชนที่ทำกาละ ละไปแล้ว ใครก็ไม่แล
                         เห็น, บรรดาเราทั้งสอง ผู้คร่ำครวญอยู่ในที่นี้
                         ใครจะเป็นคนเขลากว่ากัน.”

               พราหมณ์ยอมจำนนแล้วชมเชยเทพบุตร               
               พราหมณ์สดับคำนั้นแล้ว กำหนดได้ว่า “มาณพนี่พูดถูก”
               จึงกล่าวว่า
                                   “พ่อมาณพ ท่านพูดจริงทีเดียว, บรรดาเราทั้งสอง
                         ผู้คร่ำครวญอยู่ (ในที่นี้) ข้าพเจ้าเองเป็นคนเขลากว่า,
                         ข้าพเจ้าอยากได้บุตรที่ทำกาละแล้วคืนมา เป็นเหมือน
                         ทารกร้องไห้อยากได้พระจันทร์”
               ดังนี้แล้ว เป็นผู้หายโศก เพราะถ้อยคำของมาณพนั้น,
               เมื่อจะทำความชมเชยมาณพ ได้กล่าวคาถาเหล่านี้ว่า
                                   “ท่านมารดข้าพเจ้า ซึ่งเป็น๑- ผู้ร้อนหนักหนา
                         เหมือนบุคคลดับไฟที่ติดน้ำมันด้วยน้ำ, ข้าพเจ้าย่อมยัง
                         ความกระวนกระวายทั้งปวง ให้ดับได้ ท่านผู้บรรเทา
                         ความโศกถึงบุตรของข้าพเจ้า อันความโศกครอบงำ
                         แล้ว ได้ถอนลูกศรคือความโศกอันเสียดหฤทัยข้าพเจ้า
                         ออกได้หนอ ข้าพเจ้านั้นเป็นผู้มีลูกศรอันท่านถอนเสีย
                         แล้ว เป็นผู้เย็นสงบแล้ว, พ่อมาณพ ข้าพเจ้าหายเศร้า
                         โศก หายร้องไห้ เพราะได้ฟังถ้อยคำของท่าน.”
____________________________
๑- สนฺตํ ในคาถาเท่ากับสมานํ

               พราหมณ์ซักถามเทพบุตร               
               ขณะนั้น พราหมณ์เมื่อจะถามเขาว่า “ท่านชื่ออะไร?” จึงกล่าวว่า
                                   “ท่านเป็นเทวดาหรือคนธรรพ์ หรือว่าเป็น
                         ท้าวปุรินททสักกเทวราช, ท่านชื่อไร? หรือเป็น
                         บุตรของใคร? อย่างไร ข้าพเจ้าจะรู้จักท่านได้?”
               ลำดับนั้น มาณพบอกแก่เขาว่า
                                   “ท่านเผาบุตรคนใด ในป่าช้าเองแล้ว ย่อม
                         คร่ำครวญและร้องไห้ถึงบุตรคนใด บุตรคนนั้น
                         คือข้าพเจ้า ทำกุศลกรรมแล้ว ถึงความเป็นเพื่อน
                         ของเหล่าไตรทศ (เทพดา).”
               พราหมณ์ได้กล่าวว่า
                                   “เมื่อท่านให้ทานน้อยหรือมาก ในเรือนของตน
                         หรือรักษาอุโบสถกรรมเช่นนั้นอยู่ ข้าพเจ้าไม่เห็น,
                         ท่านไปเทวโลกได้เพราะกรรมอะไร?”
               มาณพได้กล่าวว่า
                                   “ข้าพเจ้ามีโรค เจ็บลำบาก มีกายระส่ำระสาย
                         อยู่ในเรือนของตน, ได้เห็นพระพุทธเจ้าผู้ปราศจาก
                         กิเลสธุลี ข้ามความสงสัยเสียได้ เสด็จไปดี มีพระ
                         ปัญญาไม่ทราม, ข้าพเจ้านั้นมีใจเบิกบานแล้ว มีจิต
                         เลื่อมใสแล้ว ได้ถวายอัญชลีแด่พระตถาคตเจ้า.
                         ข้าพเจ้าได้ทำกุศลกรรมนั้นแล้ว จึงได้ถึงความเป็น
                         เพื่อนของเหล่าไตรทศ (เทพดา).”

               พราหมณ์ถึงพระพุทธเจ้าเป็นสรณะ               
               เมื่อมาณพนั้น กำลังพูดพร่ำอยู่นั่นเทียว, สรีระทั้งสิ้นของพราหมณ์ก็เต็มแล้วด้วยปีติ. เขาเมื่อจะประกาศปีตินั้น จึงกล่าวว่า
                                   “น่าอัศจรรย์หนอ น่าประหลาดหนอ วิบาก
                         ของการทำอัญชลีนี้ เป็นไปได้เช่นนี้ แม้ข้าพเจ้ามี
                         ใจเบิกบานแล้ว มีจิตเลื่อมใสแล้ว ถึงพระพุทธเจ้า
                         ว่า เป็นสรณะในวันนี้แล.”

               เทพบุตรโอวาทพราหมณ์แล้วก็หายตัวไป               
               ลำดับนั้น มาณพได้กล่าวตอบเขาว่า
               “ท่านจงเป็นผู้มีจิตเลื่อมใสแล้ว ถึงพระพุทธเจ้า ทั้งพระธรรม ทั้งพระสงฆ์ว่า เป็นสรณะในวันนี้แล ท่านจงเป็นผู้มีจิตเลื่อมใสอย่างนั้นนั่นแล สมาทานสิกขาบท ๕ อย่าให้ขาดทำลาย, จงรีบเว้นจากปาณาติบาต (การฆ่าสัตว์) จงเว้นของที่เจ้าของยังไม่ให้ในโลก, จงอย่าดื่มน้ำเมา, จงอย่าพูดปด, และจงเป็นผู้เต็มใจด้วยภรรยาของตน.”
               เขารับว่า “ดีแล้ว” ได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ว่า
               “ดูก่อนยักษ์๑- ท่านเป็นผู้ใคร่ประโยชน์แก่ข้าพเจ้า, ดูก่อนเทพดา ท่านเป็นผู้ใคร่สิ่งที่เกื้อกูลแก่ข้าพเจ้า, ข้าพเจ้าจะทำ (ตาม) ถ้อยคำของท่าน, ท่านเป็นอาจารย์ของข้าพเจ้า, ข้าพเจ้าเข้าถึงพระพุทธเจ้า ว่าเป็นสรณะด้วย, ข้าพเจ้าเข้าถึงแม้พระธรรม ซึ่งไม่มีสิ่งอื่นยิ่งกว่าว่าเป็นสรณะด้วย, ข้าพเจ้าเข้าถึงพระสงฆ์ของพระพุทธเจ้าผู้เป็นมนุษย์ (พิเศษ) ดุจเทพดาว่าเป็นสรณะด้วย, ข้าพเจ้าจะรีบเว้นจากปาณาติบาต, เว้นของที่เจ้าของยังไม่ให้ในโลก, ไม่ดื่มน้ำเมา, ไม่พูดปด, และเป็นผู้เต็มใจด้วยภรรยาของตน.”
____________________________
๑- คำนี้ในที่อื่นหมายถึงผู้ดุร้าย แต่ในที่นี้ หมายถึงผู้อันบุคคลควรบูชา

               ลำดับนั้น เทพบุตรกล่าวกะเขาว่า “พราหมณ์ ทรัพย์ในเรือนของท่านมีมาก, ท่านจงเข้าไปเฝ้าพระศาสดาแล้วถวายทาน, จงฟังธรรม, จงถามปัญหา” ดังนี้แล้ว ก็อันตรธานไป ณ ที่นั้นนั่นแล.

               พราหมณ์ถวายทานแด่พระพุทธเจ้า               
               ฝ่ายพราหมณ์ไปเรือนแล้วเรียกนางพราหมณีมา พูดว่า “นางผู้เจริญ ฉันจักนิมนต์พระสมณโคดมแล้วทูลถามปัญหา, หล่อนจงทำสักการะ” ดังนี้แล้ว ไปสู่วิหาร ไม่ถวายบังคมพระศาสดาเลย ไม่ทำปฏิสันถาร ยืน ณ ที่ควรข้างหนึ่งแล้ว กราบทูลว่า
               “พระโคดมผู้เจริญ ขอพระองค์กับทั้งพระภิกษุสงฆ์ จงทรงรับภัตตาหารแห่งข้าพระองค์ เพื่อเสวยในวันนี้.”
               พระศาสดาทรงรับแล้ว. เขาได้ทราบว่า พระศาสดาทรงรับแล้ว จึงมาโดยเร็ว ใช้คนให้ตกแต่งขาทนียโภชนียาหารไว้ในเรือนของตน. พระศาสดาอันหมู่ภิกษุสงฆ์แวดล้อมแล้ว เสด็จไปสู่เรือนแห่งพราหมณ์นั้น ประทับนั่งบนอาสนะที่เขาแต่งไว้. พราหมณ์อังคาสแล้ว (เลี้ยงแล้ว) โดยเคารพ.
               มหาชนประชุมกัน. ได้ยินว่า เมื่อพระตถาคตอันพราหมณ์ผู้มิจฉาทิฏฐินิมนต์แล้ว, หมู่ชน ๒ พวกมาประชุมกัน คือพวกชนผู้เป็นมิจฉาทิฏฐิประชุมกัน ด้วยตั้งใจว่า “วันนี้ พวกเราจักคอยดูพระสมณโคดมที่ถูกพราหมณ์เบียดเบียนอยู่ ด้วยการถามปัญหา”, พวกชนผู้เป็นสัมมาทิฏฐิก็ประชุมกัน ด้วยตั้งใจว่า “วันนี้ พวกเราจักคอยดูพุทธวิสัย พุทธลีลา.”
               ลำดับนั้น พราหมณ์เข้าไปเฝ้าพระตถาคตผู้ทรงทำภัตกิจเสร็จแล้ว นั่งบนอาสนะต่ำ ได้ทูลถามปัญหาว่า “พระโคดมผู้เจริญ มีหรือ ขึ้นชื่อว่า เหล่าชนที่ไม่ได้ถวายทานแก่พระองค์ ไม่ได้บูชาพระองค์ ไม่ได้ฟังธรรม ไม่ได้รักษาอุโบสถเลย ได้ไปเกิดในสวรรค์ ด้วยมาตรว่า ใจเลื่อมใสอย่างเดียวเท่านั้น”
               ศ. พราหมณ์ เหตุใดท่านมาถามเรา, ความที่ตนทำใจให้เลื่อมใสในเราแล้วเกิดในสวรรค์ อันมัฏฐกุณฑลีผู้บุตรของท่านบอกแก่ท่านมิใช่หรือ?
               พ. เมื่อไร? พระโคดมผู้เจริญ.
               ศ. วันนี้ ท่านไปป่าช้าคร่ำครวญอยู่. เห็นมาณพคนหนึ่ง กอดแขนคร่ำครวญอยู่ในที่ไม่ไกลแล้ว ถามว่า
                                   “ท่านตกแต่งแล้วเหมือนมัฏฐกุณฑลี มีภาระ
                         คือระเบียบดอกไม้ มีตัวฟุ้งด้วยจันทน์เหลือง”
               ดังนี้เป็นต้น มิใช่หรือ? เมื่อจะทรงประกาศถ้อยคำที่ชนทั้งสองกล่าวกันแล้ว ได้ตรัสเรื่องมัฏฐกุณฑลีทั้งหมด. เพราะฉะนั้นแล เรื่องมัฏฐกุณฑลีนั้นจึงได้ชื่อว่าเป็นพุทธภาษิต. ก็แล ครั้นพระศาสดาตรัสเล่าเรื่องมัฏฐกุณฑลีนั้นแล้ว จึงตรัสว่า “พราหมณ์ ใช่ว่าจะมีแต่ร้อยเดียวและสองร้อย, โดยที่แท้ การที่จะนับเหล่าสัตว์ซึ่งทำใจให้เลื่อมใสในเราแล้วเกิดในสวรรค์ย่อมไม่มี” มหาชนได้เป็นผู้เกิดความสงสัยแล้ว.
               ลำดับนั้น พระศาสดาทรงทราบความที่มหาชนนั้นไม่สิ้นความสงสัย ได้ทรงอธิษฐานว่า “ขอมัฏฐกุณฑลีเทวบุตร จงมาพร้อมด้วยวิมานทีเดียว.” เธอมีอัตภาพอันประดับแล้วด้วยเครื่องอาภรณ์ทิพย์ สูงประมาณ ๓ คาวุตมาแล้ว ลงมาจากวิมาน ถวายบังคมพระศาสดาแล้วได้ยืน ณ ที่ควรข้างหนึ่ง.
               ลำดับนั้น พระศาสดา เมื่อจะตรัสถามเธอว่า “ท่านทำกรรมสิ่งไรจึงได้สมบัตินี้” ได้ตรัสพระคาถาว่า
                                   “เทพดา ท่านมีกายงามยิ่งนัก ยืนทำทิศ
                         ทั้งสิ้นให้สว่าง เหมือนดาวประจำรุ่ง, เทพดา
                         ผู้มีอานุภาพมาก เราขอถามท่าน (เมื่อ) ท่าน
                         เป็นมนุษย์ได้ทำบุญอะไรไว้.”
               เทพบุตรกราบทูลว่า “พระองค์ผู้เจริญ สมบัตินี้ข้าพระองค์ได้แล้ว เพราะทำใจให้เลื่อมใสในพระองค์.”
               ศ. สมบัตินี้ ท่านได้แล้ว เพราะทำใจให้เลื่อมใสในเราหรือ?
               ท. พระเจ้าข้า.
               มหาชนแลดูเทพบุตรแล้ว ได้ประกาศความยินดีว่า “แน่ะพ่อ! พุทธคุณน่าอัศจรรย์จริงหนอ บุตรของพราหมณ์ ชื่ออทินนปุพพกะ ไม่ได้ทำบุญอะไรๆ อย่างอื่น ยังใจให้เลื่อมใสในพระศาสดาแล้ว ได้สมบัติเห็นปานนี้.”

               ใจเป็นใหญ่ในกรรมทุกอย่าง               
               ลำดับนั้น พระศาสดาตรัสแก่พวกชนเหล่านั้นว่า “ในการทำกรรมที่เป็นกุศลและอกุศล ใจเป็นหัวหน้า ใจเป็นใหญ่. เพราะว่า กรรมที่ทำด้วยใจอันผ่องใสแล้ว ย่อมไม่ละบุคคลผู้ไปสู่เทวโลกมนุษยโลก ดุจเงาฉะนั้น”
               ครั้นตรัสเรื่องนี้แล้ว พระองค์ผู้เป็นธรรมราชาได้ตรัสพระคาถานี้สืบอนุสนธิ ดุจประทับพระราชสาสน์ซึ่งมีดินประจำไว้แล้ว ด้วยพระราชลัญจกรว่า
                         ๒.     มโนปุพฺพงฺคมา ธมฺมา   มโนเสฏฺฐา มโนมยา
                            มนสา เจ ปสนฺเนน                   ภาสติ วา กโรติ วา
                            ตโต นํ สุขมเนฺวติ                   ฉายาว อนุปายินี.
                            “ธรรมทั้งหลาย มีใจเป็นหัวหน้า มีใจเป็นใหญ่
                            สำเร็จแล้วด้วยใจ ถ้าบุคคลมีใจผ่องใสแล้ว
                            พูดอยู่ก็ดี ทำอยู่ก็ดี ความสุขย่อมไปตามเขา
                            เพราะเหตุนั้น เหมือนเงาไปตามตัวฉะนั้น.”

 

เว็บเพื่อนบ้าน

บ้านคนรักลูกทุ่ง

บ้านและที่ดิน

อสังหาริมทรัพย์ ของสะสม